Het perverse effect van sociale media in niet-democratische regimes

Nieuwe media hebben het potentieel om aan elk individu een stem te geven. In niet-democratische regimes kunnen demonstranten zich zo gaan organiseren en ook werkelijk heel wat teweeg brengen. Denk maar aan de opstanden in de Arabische wereld. Toch zullen sociale media niet automatisch naar meer democratie en participatie leiden zoals digitaal utopisten beweren. Integendeel: sociale media perken de vrijheid van mening net in, in plaats van ze te vergroten.

Internet en specifiek nieuwe media hebben de bestaande machten hoe dan ook herverdeeld. Enerzijds kunnen overheden, economische grootmachten of energieproducenten het medium niet zomaar negeren. Anderzijds is internet ook instrumenteel voor het succes van bedrijven zoals Google, eBay en talloze webwinkels en voor individuen: wie zou Justin Bieber kennen als Youtube niet bestond? Er is echter geen eensgezindheid binnen de bestaande wetenschappelijke literatuur over welke machtsherverdeling er precies aan de gang is. Hands (2011) zegt dat het internet macht geeft aan individuen ten nadele van de traditionele machthebbers. Er is bovendien sprake van een sneeuwbaleffect waardoor de macht van het individu alleen maar kan toenemen. Morozon (2011)  daarentegen spreekt van een netdelusion. In autoritaire regimes zullen nieuwe media dan ook niet leiden tot meer democratie maar in tegendeel tot een versterking van het regime.

Sociale media tijdens conflicten

Een van de fundamentele oorzaken van de Arabische lente, een reeks van opstanden in de Arabische wereld, is het internet (Khoury, 2011). Burgers konden hun frustraties uiten op het internet en kwamen zo in contact met gelijkgestemden. Daarnaast werden de Arabische burgers er zich ook stilaan van bewust hoe corrupt hun overheden waren en konden ze zich beter gaan vergelijken met het materieel en economisch welvarender westen. Rebecca De Dobbelaer stelt in haar masterproef (2012) dat de val van de dictators er niet gekomen is door online actief te zijn, wel door met massa’s op straat te komen. Sociale media hebben enkel geholpen om op korte tijd veel mensen te mobiliseren. Aanwezigheid van sociale media bij opstanden geeft ook journalisten een voordeel. Het is immers voor journalisten niet altijd evident en veilig om over opstanden in niet-democratische regimes te berichten. Tegenwoordig maken betogers zelf beeldmateriaal vanuit het centrum van de opstanden om die vervolgens op sociale media te posten. Sangani (2011) stelt dan ook dat de afwezigheid van journalisten niet automatisch betekent dat er niet bericht kan worden door een gebrek aan beeldmateriaal.

We mogen echten niet uit het oog verliezen dat ook niet-democratische overheden hun macht uitoefenen op het internet zoals ze dat al deden op traditionele media als televisie, radio en kranten. Overheden kunnen de toegang tot sites blokkeren zoals Turkije in maart nog deed met Twitter en Youtube of het censureren van bepaalde zoektermen. Morozov waarschuwt echter dat overheden sociale netwerksites ook gebruiken om te infiltreren in protestgroepen om zo informatie te verzamelen. Daarnaast moet de impact van sociale media in de Arabische lente niet overschat worden. Dat stelt onder meer de Amerikaanse antropoloog Charles Hirschkind: “De basis voor het volksverzet in landen als Egypte, Libië, Tunesië en nu Syrië is de onderdrukking van het volk en de enorme frustratie over de economische situatie, de corruptie en regeringen die weigerden actie te ondernemen. Die frustratie kwam natuurlijk ook aan bod op de sociale media. Maar het waren alternatieve kranten en verhalen van mond tot mond, van gsm tot gsm, die het vuur aanwakkerden. De kogel was pas echt door de kerk toen de geestelijke leiders de revolutie gingen ondersteunen. En daar speelt weer het belang van de cassettepreken: die maakten het gelovige, laag geschoolde volk ontvankelijk voor de boodschap van de geestelijke leiders.” (interview Campuskrant 2 mei 2013)

kul slqcktivis _0

bron: Joris Naert, http://nieuws.kuleuven.be/node/13630

Journalisten

In niet-democratische regimes is de persvrijheid meestal beperkt. Dat maakt het werk van journalisten er niet makkelijker op. William Rugh (2009) schrijft dat er voor journalisten strenge regels zijn omtrent het schrijven over overheidsinstellingen en buitenlandse leiders. In onstabiele regimes zoals het huidige Egypte lijkt het onmogelijke om vandaag aan professionele journalistiek te doen. Zo worden er drie Al Jazeera journalisten al bijna een jaar vastgehouden omdat de autoriteiten hen verwijten de Moslimbroeders te steunen. Volgens Knack zitten er wereldwijd tweehonderd journalist in de cel, enkel omdat ze probeerden hun job uit te oefenen. De jaarlijkse Freedom of the Press Index belooft ook niet veel beterschap. Slechts 1 op de 7 mensen hebben toegang tot media die vrij zijn. Dat is het laagste cijfer in tien jaar. Freedom House concludeert dan ook:

‘Hoewel er wereldwijd online steeds meer informatiebronnen beschikbaar zijn, doen de media zelf steeds minder onafhankelijk verslag,’. – Leon Willems, Freedom house

Niet enkel journalisten, ook bloggers in niet-democratische landen ervaren grenzen aan hun recht op vrijemeningsuiting. Er zijn talloze voorbeelden van bloggers in Egypte, VietnamSaoudi-Arabië of Iran die gemarteld of opgesloten worden. Amnesty International voert al jaren campagne om deze bloggers in te bevrijden en in staat te stellen hun mening te kunnen verspreiden. De anonimiteit van het internet lijkt in deze kwestie dan ook helemaal doorprikt. Arabische landen gebruiken zelf immers sociale media om te weten te komen wie de dissidente sociale mediagebruikers zijn. Deze situatie zorgt er hoe dan ook voor dat elke blogger of journalist twee keer nadenkt voor hij iets publiceert.

De visie van digitaal utopisten die geloven dat sociale media de politieke participatie verhogen kunnen verhogen (zie eerder blogbericht), lijkt dus vrij ongeloofwaardig in niet-democratische regimes. Daar lijkt zelfs het omgekeerde te gebeuren: journalisten en bloggers ervaren net minder vrijheid omdat de overheid na de traditionele media, nu ook het internet controleert.

 

blogging

bron: amnesty international

Bronnen:

Chatfield, T. (09/01/2011). The net delusion: how not to liberate the world by Evgeny Morozov-review. The Guardian. Geraadpleegd via http://www.theguardian.com/books/2011/jan/09/net-delusion-morozov-review

De Dobbelaer, R. (2012). Brongebruik bij de Vlaamse commerciële en openbare omroep omtrent de berichtgeving over de Arabische Lente van 2011: is de Arabische revolutie ook een sociale media revolutie? Universiteit Antwerpen.

Hands, J. (2011). @ is for activism: Dissent, resistance and rebellion in a digital culture. London: Pluto Press.

Khoury, D. (2011). Social Media and the Revolutions: How the Internet Revived the Arab Public Sphere and Digitalized Activism. Perspectives: Political Analysis and Commentary from the Middle East, 2, 80-85

Morozov, E. (2011). The net delusion: How not to liberate the world. London: Allen Lane.

Poot, J. (03/05/2013). Antropoloog Charles Hirschkind over sociale media en de Arabische lente. Campuskrant. geraadpleegd via http://nieuws.kuleuven.be/node/11859

Rugh, W. A. (2009). Repairing American public diplomacy. Arab Media & Society, 7. Geraadpleegd via http://www.arabmediasociety.com/articles/downloads/20090209134326_AMS7_William_Rugh.pdf

Sangani, K. (2011). Revolution 2.0: What Role did Social Media and Capable Devices Haveon the Ongoing Events in the Middle East? Engineering and Technology, 8, 88-92.

Seegers, J (27/03/2014). Niet alleen Twitter maar ook youtube geblokkeerd door Turkije. NRC Geraadpleegd via http://www.nrc.nl/nieuws/2014/03/27/niet-alleen-twitter-maar-ook-youtube-geblokkeerd-door-turkije/

Van Erp, A. (03/05/2014). Vlaamse journaliste bij Al Jazeera: ‘druk op persvrijheid is angstaanjagend’. Knack. Geraadpleegd via http://www.knack.be/nieuws/wereld/vlaamse-journaliste-bij-al-jazeera-druk-op-persvrijheid-is-angstaanjagend/article-normal-141315.html

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s